Een klok die stilstaat of achterloopt is in de meeste gevallen geen kapotte klok. Negen van de tien keer zit het in de batterij of in iets wat de wijzers tegenhoudt. Loop de stappen hieronder in volgorde af, van de eenvoudigste oorzaak naar de minst waarschijnlijke.
- Loopt de klok achter maar tikt hij nog? Bijna altijd de batterij.
- Staat hij helemaal stil? Kijk eerst of een wijzer ergens tegenaan zit.
- Blijft hij op dezelfde stand hangen, dag na dag? Dan zit er iets vast in de overbrenging.
Stap 1: vervang de batterij, ook als hij nog niet leeg lijkt
Een batterij levert niet tot het laatste moment dezelfde spanning. Zakt die spanning, dan heeft het uurwerk net te weinig kracht om de wijzers vlot te verplaatsen, en gaat de klok een paar minuten per week achterlopen. Dat is het eerste signaal, vaak weken voordat hij stilvalt.
Neem een nieuwe batterij van het type dat in het vak achterop staat vermeld. Meet of test oude batterijen niet met het oog: een batterij die in een afstandsbediening nog werkt, kan voor een uurwerk al te zwak zijn.
Is de batterij gaan lekken, raak het witte poeder dan niet met blote handen aan en zet de klok opzij. Een uitgelopen batterij tast de contacten aan; een klok die daarna niet meer aanslaat, heeft meestal schade aan het uurwerk zelf.
Stap 2: kijk of de wijzers ergens tegenaan zitten
De wijzers zitten vlak boven elkaar op dezelfde as, met maar een paar millimeter speling. Raakt de minutenwijzer de uurwijzer, of schuurt een wijzer langs het glas, dan is de wrijving genoeg om een quartzuurwerk te laten stoppen.
Dit gebeurt vaak nadat iemand de klok heeft verzet door aan de wijzers te trekken in plaats van aan het stelwiel. Buig een scheve wijzer heel voorzichtig terug tot hij weer vrij staat, en draai daarna een rondje met het stelwiel om te controleren of hij nergens meer haakt.
- Staat de secondewijzer vrij van de andere wijzers?
- Blijft er ruimte tussen de wijzers en het glas?
- Draaien de wijzers een volledige ronde zonder ergens te stokken?
Stap 3: let op waar de klok blijft staan
De stand waarop de klok telkens stilvalt, zegt iets over de oorzaak. Valt hij elke keer op ongeveer dezelfde plek stil, dan zit er iets vast op dat punt van de ronde: een wijzer die daar ergens langs schuurt, of vuil in de overbrenging.
Stopt hij op willekeurige momenten, dan wijst dat eerder op een haperend contact of een batterij die niet goed aandrukt. Druk de batterij stevig in het vak en kijk of de veertjes nog voldoende spanning hebben.
Stap 4: let op waar de klok hangt
Een uurwerk heeft het zwaarder op sommige plekken in huis, en dat merk je pas na maanden.
- Kou. In een onverwarmde ruimte, een garage of een serre loopt een batterij merkbaar sneller leeg.
- Vocht. Een badkamer of een plek vlak boven de kookplaat laat vocht en vet in het mechaniek komen.
- Trilling. Een wand waar een deur hard tegenaan slaat, zet de wijzers op den duur uit het lood.
Een klok met slinger vraagt bovendien om recht hangen. Staat hij scheef, dan loopt de slinger uit zijn ritme en valt het slagwerk stil, zonder dat er iets kapot is.
Stap 5: het uurwerk zelf
Helpt niets van het bovenstaande, dan is het uurwerk aan het eind van zijn leven. Bij een quartzuurwerk is dat een gesloten blokje achterop, dat als geheel vervangen wordt en niet gerepareerd. Vakhandels en hobbywinkels verkopen losse uurwerken, en de maat die je nodig hebt wordt bepaald door de lengte van de as en de dikte van de wijzerplaat.
Wij verkopen zelf geen losse uurwerken, dus we kunnen je geen type aanraden. Wat we wel kunnen zeggen: meet eerst de dikte van de wijzerplaat en de lengte van de as voordat je iets bestelt, want een as die te kort is, laat de wijzers niet meer vastzetten.
Gaat het om een klok die je net hebt gekocht en die vanaf het begin niet goed loopt, probeer dan niets zelf. Neem contact op met de winkel waar je hem hebt gekocht: bij een gebrek val je onder de wettelijke garantie, en zelf sleutelen maakt dat moeilijker.
Onderhoud dat het verschil maakt
Veel klokken gaan niet stuk, ze raken vervuild. Stof dat zich op de as en in de overbrenging verzamelt, maakt de weerstand langzaam groter tot het uurwerk het niet meer trekt.
Een zachte, droge doek over de kast en de wijzerplaat, twee keer per jaar, is genoeg. Gebruik geen natte doek en geen schoonmaakmiddel op de klok zelf: vocht hoort niet bij het uurwerk, en een middel kan de afwerking aantasten. De twee momenten waarop de tijd verzet wordt, zijn een handig vast moment om dit te doen.
Veelgestelde vragen
Mijn klok loopt elke week een paar minuten achter. Is hij kapot?
Vrijwel zeker niet. Dat is het klassieke signaal van een batterij die aan vervanging toe is. Vervang hem voordat hij helemaal leegloopt, want een lege batterij kan gaan lekken.
Kan ik een quartzuurwerk laten repareren?
Een quartzuurwerk is een gesloten geheel dat in de praktijk vervangen wordt, niet geopend. Bij een antieke klok met mechanisch uurwerk ligt dat anders: die hoort bij een horlogemaker thuis.
Waarom staat mijn klok met slinger stil terwijl de wijzers goed lopen?
Dan hangt hij waarschijnlijk niet helemaal recht. Een slinger heeft een gelijkmatige beweging nodig; een paar graden scheef is al genoeg om hem na een tijdje te laten stoppen.
Hoe lang gaat een batterij in een wandklok mee?
Dat verschilt te veel per model en per plek in huis om er een getal aan te hangen. In een koude ruimte is het merkbaar korter dan in een verwarmde kamer. Het signaal is belangrijker dan de termijn: gaat de klok achterlopen, dan is het tijd.